Spadki – najważniejsze informacje

Spadek to ogół praw i obowiązków majątkowych, które po śmierci jednej osoby przechodzą na jej spadkobierców. Dziedziczenie może odbywać się na podstawie ustawy lub testamentu – w zależności od tego, czy zmarły pozostawił po sobie rozporządzenie majątkiem. Testament pozwala samodzielnie zdecydować, komu przypadnie dorobek życia, a odpowiednio sporządzony dokument daje spokój i pewność co do przyszłości bliskich.

Dziedziczenie to temat, z którym prędzej czy później styka się większość z nas. Obejmuje on nie tylko sam podział majątku po zmarłej osobie, lecz także kwestie testamentu, zachowku i formalności notarialnych. Poniżej znajdziesz zestawienie artykułów na naszej stronie, które krok po kroku wyjaśniają najczęstsze sytuacje związane ze spadkiem.

• Zachowek – komu przysługuje i jak go obliczyć

• Testament – jak go sporządzić i jakie ma skutki

• Poświadczenie dziedziczenia w prawie polskim– omówienie praktycznych przypadków

• Notarialny rejestr – czym jest i jakie dane można w nim sprawdzić

• Poświadczenie dziedziczenia – jak potwierdzić prawo do spadku u notariusza

• Powołanie wykonawcy testamentu – kiedy warto wyznaczyć taką osobę

• Testament-windykacyjny – jak różni się od zwykłego testamentu

• Przechowanie testamentu – jak zapewnić jego bezpieczeństwo i ważność

• Jak podzielić spadek – jak przebiega i jakie dokumenty są potrzebne

• Po śmierci bliskiej osoby – od czego zacząć formalności

• Ochrona przed zachowkiem – jak ograniczyć roszczenia uprawnionych

Każdy z artykułów rozwija wybrany aspekt prawa spadkowego i pomoże Ci lepiej zrozumieć procedury, które często budzą wątpliwości. Kliknij w wybrany temat, aby przejść do szczegółowych informacji.

Czym jest spadek?

Określenie „spadek” wydaje się na tyle oczywiste, że nie wymaga szerszego omówienia.
To jednak pozory.
Spadek utożsamia się z otrzymaniem jakiegoś majątku; mówiąc: „dostałem spadek”, myślimy zatem wyłącznie o przysporzeniu majątkowym, o powiększeniu stanu posiadania. Tak jednak być nie musi.
Spadek – to w zasadzie wszelkie prawa i obowiązki o charakterze majątkowym, które należą do spadkodawcy w chwili jego śmierci.
Mimo majątkowego charakteru nie należą jednak do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.

O tym jak podzielić spadek, co można podzielić, kiedy można to preprowadzić i jaka jest procedura działu spadku dowiesz się więcej na naszej stronie. 

Do spadku należą natomiast przykładowo: własność i współwłasność rzeczy, użytkowanie wieczyste, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawa i obowiązki wynikające z umów zawartych pod warunkiem (na przykład że prezydent miasta nie wykona prawa pierwokupu), środki na rachunkach bankowych (nieobjęte dyspozycją na wypadek śmierci – w ograni-czonej wysokości).
Do spadku należą także: prawo pierwokupu lub odkupu, autorskie prawa majątkowe, prawo do patentu, obligacje, prawa i obowiązki wspólników spółek osobowych, udziały i akcje spółek kapitałowych (chyba że z treści umów lub statutów wynikają ograniczenia) i w zasadzie także prawa i obowiązki wynikające z umowy przedwstępnej.

Powyższe przykłady stanowią „aktywa” spadku. Oprócz nich jednak spadek obejmuje również „pasywa”, czyli długi spadkowe. To przede wszystkim zobowiązania (do zwrotu zaciągniętych kredytów i pożyczek lub pobranych zaliczek albo niezrealizowane wypłaty zasądzonych od spadkodawcy odszkodowań).
Do długów spadkowych należy także obowiązek wykonania zapisów i poleceń, wypłaty za-chowku, jak również koszty ostatniej choroby i pogrzebu spadkodawcy w zakresie, w jakim
pogrzeb ten odpowiada zwyczajom środowiska, a nadto koszty postępowania spadkowego bądź notarialnego poświadczenia dziedziczenia.

Przyjęcie lub odrzucenie spadku w Warszawie
Zdarza się, że długi spadkowe przewyższają aktywa spadku. Czy w takiej sytuacji spadkobierca za nie odpowiada? Nabycie spadku z chwilą otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) nie jest definitywne. Każdy spadkobierca, niezależnie od tytułu powołania, a więc zarówno testamentowy, jak i ustawowy, może spadek przyjąć lub odrzucić.

Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone jedynie w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkodawca dowiedział się o tytule swego powołania do spadku (testament lub ustawa), i nie może być odwołane. Oświadczenie można złożyć przed sądem lub notariuszem. Podkreślić należy, że termin 6 miesięcy liczy się nie od otwarcia spadku, lecz od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się, że jest spadkobiercą. Najczęściej pokrywa się to z datą śmierci, ale nie zawsze.

Spadkobierca, z którym rodzina ma rzadkie kontakty, o śmierci swego bliskiego może dowiedzieć się o wiele później. Dalszy krewny o powołaniu do spadku może dowiedzieć się wiele miesięcy po śmierci spadkodawcy, na przykład od wierzyciela, który egzekwuje dług. W takich przypadkach okres 6 miesięcy do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku również kończy się później.

Przyjęcie spadku
Spadkobierca może przyjąć spadek wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza. Proste przyjęcie spadku oznacza, że spadkobierca przyjmuje spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe. Odpowiada zatem za te długi całym swoim majątkiem (w tym odziedziczonym), bez ograniczenia tej odpowiedzialności. Spadkobierca może jednak spadek przyjąć z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe. To przyjęcie spadku „z dobrodziejstwem inwentarza”. Spadkobierca, który spadek przyjął z dobrodziejstwem inwentarza, także ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe całym swoim majątkiem, ale wysokość tej odpowiedzialności ograniczona jest do wysokości aktywów spadku.

W sytuacji gdy spadkobierca w okresie owych 6 miesięcy nie złoży żadnego oświadczenia, jest to równoznaczne z prostym przyjęciem spadku. Wyjątek dotyczy osób niemających pełnej zdolności do czynności prawnych, na przykład małoletnich, bądź co do których istnieje podstawa do całkowitego ubezwłasnowolnienia oraz osób prawnych, na przykład parafia, spółka itd. W ich przypadku brak oświadczenia w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Jeżeli jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a pozostali spadkobiercy nie złożyli żadnego oświadczenia, uważa się, że również oni przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Odrzucenie spadku

Złożenie przez spadkobiercę oświadczenia o odrzuceniu spadku oznacza, że nie chce on być spadkobiercą i zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Prowadzi to do wejścia w jego miejsce kolejnych osób, i tak na przykład: syn odrzuca spadek po ojcu – spadkobiercami stają się wnuki; jeśli one także odrzucą spadek – spadek przejdzie na prawnuki itd. Jeśli nie ma zstępnych w linii prostej, do spadku dochodzą rodzice i krewni w linii bocznej. Skarb Państwa i gmina nie mogą odrzucić spadku, który im przypadł z mocy ustawy, ale dziedziczą z dobrodziejstwem inwentarza. Jeżeli spadkobierca powołany jest do spadku zarówno z testamentu, jak i z ustawy może odrzucić spadek jako spadkobierca testamentowy, a przyjąć jako ustawowy.

Zrzeczenie się dziedziczenia

Od odrzucenia spadku, które jest czynnością prawną jednostronną, dokonywaną tylko po śmierci spadkodawcy, należy odróżnić zrzeczenie się dziedziczenia, które jest umową, zawieraną przez przyszłego spadkodawcę z przyszłym spadkobiercą, na przykład rodzic z dzieckiem, które zostało już przez niego wyposażone. Umowę tę można zawrzeć jedynie za życia przyszłego spadkodawcy i jedynie w formie aktu notarialnego. Skutkiem zrzeczenia się dziedziczenia jest wyłączenie zrzekającego się – a także, o ile nic innego nie postanowiono w umowie, jego zstępnych (dzieci, wnuki) – od dziedziczenia, tak jakby nie dożył on otwarcia spadku.

Dział spadku
Kiedy spadkobiercy uzyskają już potwierdzenie swoich praw do spadku, powinni podzielić się majątkiem spadkowym. W tym celu zawierają umowę o dział spadku. Najbezpieczniej zrobić to
u notariusza. Trzeba pamiętać, że jeżeli w skład spadku wchodzą nieruchomości, prawo użytkowania wieczystego gruntu lub spółdzielcze własnościowe prawa do lokali, to umowa o dział spadku musi być pod rygorem nieważności zawarta w formie aktu notarialnego.

Informacje o testamencie, dziedziczeniu i spadku na podstawie:
www.krn.org.pl  Krajowa Rada Notarialna w Warszawie